Từ ngày 4/8 đến ngày 8/8, trên lưu vực hồ chứa thủy điện Bản Vẽ xảy ra các đợt mưa lớn liên tiếp, trong đó mưa tập trung chủ yếu ở khu vực thượng nguồn thuộc lãnh thổ nước bạn Lào. Mưa lớn đã gây ra một trận lũ lớn, kéo dài và chảy về hồ Bản Vẽ, đặt ra yêu cầu cao đối với công tác dự báo, vận hành và điều tiết hồ nhằm bảo đảm an toàn công trình, đồng thời giảm thiểu tác động của lũ đối với vùng hạ du.
Theo số liệu quan trắc từ hệ thống các trạm đo mưa do Công ty lắp đặt tại khu vực thượng nguồn, lượng mưa lớn nhất ghi nhận tại một số trạm như: Ban Ban 276,4 mm; Phôn Kham 246,6 mm; Tha Lin 242 mm; Phà Bún 241,4 mm; Mường Lống 191,2 mm...
Do lượng mưa lớn tập trung ở thượng nguồn, lũ bắt đầu xuất hiện và chảy về hồ Bản Vẽ từ 14 giờ ngày 4/8 với lưu lượng 391 m³/s. Lưu lượng lũ tiếp tục tăng trong những ngày sau đó và đạt đỉnh vào lúc 11 giờ 45 phút ngày 8/8, với lưu lượng đỉnh lũ 1.484 m³/s. Sau khi đạt đỉnh, lũ xuống chậm và kéo dài đến 10 giờ ngày 11/8 mới kết thúc.
Chủ động dự báo, vận hành hồ theo diễn biến lũ
Đây là trận lũ hình thành chủ yếu từ lượng mưa ở thượng nguồn thuộc lãnh thổ nước bạn Lào. Trong điều kiện đó, việc nắm bắt sớm diễn biến mưa trên toàn lưu vực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với công tác dự báo và vận hành hồ chứa.
Nhờ hệ thống các trạm đo mưa được Công ty đầu tư, lắp đặt trên lưu vực, đặc biệt là các trạm nằm trên lãnh thổ nước bạn Lào, Công ty đã chủ động thu thập số liệu, theo dõi diễn biến mưa và tính toán khả năng lũ về hồ. Đây là cơ sở quan trọng giúp đơn vị chủ động xây dựng phương án vận hành, điều tiết hồ phù hợp với diễn biến thực tế.
Bản đồ lượng mưa gây lũ trên lưu vực thủy điện Bản Vẽ từ ngày 04/8 đến ngày 08/8
Trong suốt quá trình lũ về hồ, Công ty thường xuyên theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, lượng mưa và lưu lượng nước về hồ, đặc biệt là tình hình mưa lũ tại khu vực thượng nguồn. Trên cơ sở đó, các phương án vận hành được tính toán, điều chỉnh phù hợp, vừa bảo đảm an toàn công trình, vừa phát huy hiệu quả vai trò của hồ chứa trong việc cắt, giảm lũ cho vùng hạ du.
Phát huy hiệu quả cắt, giảm lũ cho hạ du
Thời điểm lũ bắt đầu về hồ, mực nước hồ Bản Vẽ ở cao trình 178,16 m, thấp hơn mực nước dâng bình thường gần 22 m. Với mực nước này, hồ chứa có dung tích phòng lũ cho hạ du lên tới 830 triệu m³.
Dung tích phòng lũ lớn đã tạo điều kiện để hồ Bản Vẽ chủ động đón và giữ lại một phần đáng kể lượng nước lũ, qua đó giảm đáng kể lưu lượng nước truyền xuống hạ du.
Trong trận lũ này, lượng nước xả qua công trình là lưu lượng qua các tổ máy phát điện. Tỷ lệ cắt, giảm lũ cho hạ du đạt khoảng 77%, tổng lượng nước được giữ lại trong hồ trong quá trình điều tiết đạt hơn 310 triệu m³.
Như vậy, trong khi lưu lượng đỉnh lũ về hồ lên tới 1.484 m³/s, việc vận hành điều tiết hợp lý đã góp phần giảm đáng kể lượng lũ truyền xuống hạ du. Hơn 310 triệu m³ nước được giữ lại trong hồ đã góp phần quan trọng giảm áp lực lũ đối với khu vực hạ du.
Quá trình điều tiết lũ từ ngày 04/8 đến ngày 10/8
Kết quả vận hành trong trận lũ lần này một lần nữa cho thấy vai trò quan trọng của hồ chứa thủy điện Bản Vẽ trong công tác phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai, đặc biệt là nhiệm vụ cắt, giảm lũ cho vùng hạ du. Việc chủ động theo dõi, dự báo diễn biến mưa lũ từ thượng nguồn, kết hợp với dung tích phòng lũ lớn và phương án vận hành phù hợp đã góp phần giảm áp lực lũ đối với vùng hạ du.
Tiếp tục là điểm tựa vững chắc cho vùng hạ du
Trận lũ từ ngày 04/8 đến ngày 11/8 là trận lũ lớn đầu tiên trong mùa lũ chính vụ năm 2026, đồng thời cho thấy hiệu quả của công tác theo dõi, dự báo và vận hành hồ chứa Bản Vẽ. Việc chủ động nắm bắt diễn biến mưa lũ trên toàn lưu vực, kết hợp với dung tích phòng lũ lớn và phương án vận hành phù hợp đã giúp hồ chứa phát huy hiệu quả cắt, giảm lũ, góp phần bảo đảm an toàn công trình và giảm áp lực lũ cho vùng hạ du.
Trong thời gian tới, Công ty Thủy điện Bản Vẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, mưa lũ trên toàn lưu vực, đặc biệt tại khu vực thượng nguồn; chủ động cập nhật, phân tích số liệu và xây dựng phương án vận hành phù hợp với tình hình thực tế. Qua đó, tiếp tục phát huy hiệu quả của hồ chứa thủy điện Bản Vẽ trong công tác phòng, chống thiên tai, cắt, giảm lũ cho hạ du, góp phần bảo đảm an toàn tính mạng và tài sản của nhân dân trong mùa mưa lũ.