Một trong những công nghệ có khả năng hỗ trợ giải quyết bài toán này là Xử lý ngôn ngữ tự nhiên – Natural Language Processing (NLP), lĩnh vực của trí tuệ nhân tạo giúp máy tính có khả năng xử lý, phân tích và khai thác thông tin từ ngôn ngữ của con người.
Từ ngày 10 đến 14/8/2026, cán bộ Công ty Thủy điện Bản Vẽ đã tham gia khóa đào tạo Xử lý ngôn ngữ tự nhiên (Natural Language Processing – NLP) do Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) tổ chức. Khóa học là cơ hội để cán bộ kỹ thuật tiếp cận có hệ thống với NLP và các công nghệ AI hiện đại, từ xử lý dữ liệu văn bản, xây dựng mô hình đến khai thác mô hình ngôn ngữ lớn và các hệ thống hỏi đáp dựa trên dữ liệu của doanh nghiệp.
Toàn cảnh khóa đào tạo Xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP)
Từ dữ liệu văn bản đến nguồn tri thức có thể khai thác
Trong hoạt động của một nhà máy điện, một lượng lớn tri thức chuyên môn đang tồn tại trong các tài liệu: quy trình vận hành, quy trình bảo dưỡng sửa chữa, tài liệu thiết bị, bản tin sự cố, báo cáo kỹ thuật, quy định, tiêu chuẩn và hồ sơ qua nhiều năm.
Khi số lượng tài liệu ngày càng lớn, việc tìm đúng thông tin cần thiết bằng phương pháp thủ công có thể mất nhiều thời gian. NLP mở ra khả năng để máy tính không chỉ tìm kiếm theo từ khóa mà còn từng bước nhận biết nội dung, phân loại văn bản, trích xuất thông tin, tìm kiếm theo ngữ nghĩa, tóm tắt và hỗ trợ người sử dụng tra cứu thông tin bằng ngôn ngữ tự nhiên.
Đặc biệt, sự phát triển của các mô hình ngôn ngữ lớn – LLM cùng công nghệ Retrieval-Augmented Generation – RAG đang tạo ra một hướng tiếp cận mới: kết nối AI với kho tài liệu đã được kiểm soát của doanh nghiệp để hỗ trợ tìm kiếm và trả lời câu hỏi dựa trên chính nguồn dữ liệu đó.
Tài liệu của khóa học đi sâu vào quy trình xây dựng hệ thống RAG từ tài liệu, gồm các bước xử lý, chia nhỏ nội dung, tạo biểu diễn dữ liệu, tìm kiếm thông tin liên quan và sử dụng mô hình ngôn ngữ để sinh câu trả lời; đồng thời nhấn mạnh việc gắn câu trả lời với nguồn tài liệu để người sử dụng có thể kiểm tra, đối chiếu.
Tiềm năng ứng dụng NLP trong hoạt động sản xuất điện
Đối với doanh nghiệp điện, NLP có thể được nghiên cứu cho nhiều bài toán thực tế. Một hệ thống phù hợp trong tương lai có thể hỗ trợ cán bộ kỹ thuật tìm nhanh nội dung trong hàng nghìn trang tài liệu; tra cứu quy trình, quy định và hồ sơ kỹ thuật bằng câu hỏi thông thường; phân loại các bản tin hoặc sự kiện vận hành; trích xuất thông tin từ báo cáo; tổng hợp nội dung hoặc xây dựng trợ lý hỏi đáp trên kho tri thức nội bộ.
Ví dụ, thay vì phải xác định tài liệu và tìm kiếm thủ công qua nhiều chương, mục, người sử dụng có thể đặt câu hỏi trực tiếp về một nội dung kỹ thuật. Hệ thống sẽ tìm những phần tài liệu liên quan, đưa chúng vào ngữ cảnh cho mô hình AI và tạo câu trả lời kèm thông tin nguồn để người sử dụng tiếp tục kiểm tra.
Tuy nhiên, NLP và AI không thay thế trách nhiệm chuyên môn của con người. Chất lượng của một hệ thống phụ thuộc rất lớn vào chất lượng dữ liệu, cách tổ chức kho tri thức, mô hình được lựa chọn, cơ chế phân quyền, bảo mật và phương pháp đánh giá kết quả. Chính tài liệu đào tạo cũng đặt yêu cầu quản trị xuyên suốt vòng đời NLP, từ dữ liệu, mô hình đến GenAI và quá trình vận hành.
Học viên tham gia khóa đào tạo NLP
Tiếp cận NLP gắn với dữ liệu tiếng Việt và dữ liệu chuyên ngành
Một nội dung đáng chú ý là việc ứng dụng NLP trong môi trường doanh nghiệp Việt Nam không thể chỉ lựa chọn công nghệ theo xu hướng. Khả năng hỗ trợ tiếng Việt, độ chính xác với thuật ngữ chuyên ngành, yêu cầu bảo mật và khả năng kiểm chứng kết quả cần được xem xét ngay từ khi thiết kế giải pháp.
Tài liệu đào tạo cũng chỉ ra rằng mức độ hỗ trợ tiếng Việt khác nhau giữa các dịch vụ và mô hình; với những bài toán NLP tiếng Việt chuyên sâu có thể cần sử dụng các mô hình đa ngôn ngữ hoặc mô hình tùy biến và tiến hành đánh giá trên dữ liệu thực tế.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với ngành điện, nơi dữ liệu thường chứa nhiều thuật ngữ chuyên môn, mã thiết bị, thông số kỹ thuật, tên tín hiệu và cách diễn đạt đặc thù. Vì vậy, một giải pháp AI hiệu quả cần được xây dựng và kiểm chứng trên chính dữ liệu phù hợp với bài toán nghiệp vụ.
Từ đào tạo đến khả năng nghiên cứu ứng dụng tại đơn vị
Thông qua khóa học, học viên được tiếp cận cả nền tảng NLP truyền thống và những công nghệ đang được sử dụng trong các ứng dụng AI hiện đại. Nội dung đào tạo bao gồm các hướng tiếp cận từ xử lý, chuẩn hóa dữ liệu, machine learning đến mô hình ngôn ngữ lớn, tìm kiếm ngữ nghĩa và RAG.
Đáng chú ý, chương trình thực hành được thiết kế theo hướng gắn với bài toán của EVN, trong đó có nội dung chuẩn bị dữ liệu tiếng Việt, xây dựng mô hình NLP và xây dựng hệ thống RAG để khai thác các tài liệu, chính sách của EVN.
Học viên hoàn thành khóa đào tạo Natural Language Processing
Đối với Công ty Thủy điện Bản Vẽ, việc cán bộ tham gia khóa đào tạo là một bước trong quá trình nâng cao năng lực tiếp cận các công nghệ mới về trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu và chuyển đổi số. Kiến thức thu nhận được có thể tiếp tục được nghiên cứu, gắn với những nguồn dữ liệu mà Công ty đang từng bước số hóa và chuẩn hóa, từ đó tìm kiếm những bài toán có giá trị thực tiễn trong quản lý kỹ thuật và sản xuất.
Từ việc số hóa tài liệu đến hình thành kho dữ liệu, và từ kho dữ liệu đến khả năng khai thác tri thức bằng AI là một quá trình cần được thực hiện từng bước. Việc chủ động đào tạo nguồn nhân lực về NLP và các công nghệ AI liên quan tạo thêm nền tảng để Công ty Thủy điện Bản Vẽ từng bước nghiên cứu, làm chủ và ứng dụng công nghệ mới, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành và thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động sản xuất điện.